Các khóa học đã đăng ký

[Bài báo khoa học] THÀNH PHỐ THÔNG MINH VỚI QUY HOẠCH HẠ TẦNG KỸ THUÂT

Tác giả:

PGS.TS Nguyễn Hồng Tiến

Nguyên Cục trưởng, Cục Hạ tầng Kỹ thuật, Bộ Xây dựng

Tóm tắt: Thành phố thông minh đang được các Bộ, ngành và UBND các địa phương triển khai thực hiện, vấn đề này không mới sơ với thế giới nhưng Việt Nam đang là giai đoạn đầu. Nhiều nghiên cứu, hội thảo về vấn đề này đã được tổ chức. Cũng như nhiều câu chuyện bắt đầu để xây dựng một thành phố thông minh bao giờ cũng là công tác quy hoạch. Bài viết trình bày tổng quan về thành phố thông minh và mối liên hệ với quy hoạch hạ tầng kỹ thuật mà trong đó ngoài nội dung quy hoạch truyền thông thì cần bổ sung một số nội dung mới để đáp ứng cho xây dựng và quản lý thành phố thông minh.

 

Abtract: Smart City criteria are being applied by ministies, agencies and local authorities. This model is not new to the world, but it is still in the first stage in Vietnam. Similar to all project, planning is initial step to start building a smart city. The paper presents an overview of smart city and the linkage to technical infrastructure, in which, need to add some contents in order to facillitate the construction and management of smart city

  1. Tổng quan về thành phố thông minh
  2. Khái niệm về Thành phố thông minh: Thành phố thông minh nhìn một cách tổng thể, theo bài viết trên Tạp chí xã hội thông tin của Tập đoàn VNPT: Đó là một thành phố bền vững và đáng sống; ở đó người dân được sử dụng nhiều dịch vụ, tiện ích hơn, công bằng bình đẳng hơn, tiết kiệm hơn, môi trường sống được cải thiện. Thành phố thông minh nhìn ở khía cạnh công nghệ đó là một thành phố ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông kết nối các cảm biến, mạng không dây tốc độ cao, xử lý dữ liệu lớn để nâng cao chất lượng sống của cư dân đô thị, cải thiện chất lượng phục vụ của chính quyền đô thị, giảm tiêu thụ năng lượng, quản lý hiệu quả nguồn tài nguyên thiên nhiên.
  3. Tiêu chí đánh giá đối với 1 thành phố thông minh: Bao gồm 6 tiêu chí đó là: (i) Kinh tế thông minh; (ii) Môi trường thông minh; (iii) Quản lý thông minh; (iv) Giao thông thông minh; (v) Cuộc sống thông minh; (vi) Con người thông minh.
  4. Các yếu tố cơ sở hạ tầng của 1 thành phố thông minh: (i) Cung cấp đủ nước; (ii) Bảo đảm cung cấp điện; (iii) Quản lý chất thải; (iv) Phát triển giao thông; (v) Nhà ở giá rẻ; (vi) Kết nối công nghệ thông tin và công nghệ số; (vii) Quản trị nhà nước tốt, đặc biệt là Chính phủ điện tử và có sự tham gia của công dân; (viii) Môi trường bền vững; (ix) An toàn, an ninh; (x) các vấn đề y tế, giáo dục.
  5. Một số giải pháp để phát triển thành công thành phố thông minh: (i) Xây dựng Chính phủ điện tử và dịch vụ công dân; (ii) Quản lý chất thải rắn; (iii) Quản lý chất lượng nước; (iv) Quản lý năng lượng; (v) Xây dựng đô thị năng động; (vi) Các ứng dụng khác.
  6. Các bước thực hiện dự án thành phố thông minh: (i) Thành lập cơ quan quản lý; (ii) Xác định các thách thức, hạn chế của thành phố; (iii) Đề xuất các giải pháp với tầm nhìn tổng hợp; (iv) Xây dựng kế hoạch thực hiện; (v) Xác định các đối tác, hợp tác hỗ trợ; (vi) Đánh giá kết quả.

Thông qua các đặt vấn đề trên cho thấy từ khái niệm đến các tiêu chí, nội dung và giải pháp để xây dựng thành công một thành phố thông minh đều xuất hiện/vai trò đặc biệt quan trọng đó là hạ tầng kỹ thuật đô thị.

Hình 1: Thành phố Thông minh

 

  1. Những khó khăn và thách thức
  2. Thách thức từ con người và năng lực quản lý: Việc xây dựng một thành phố thông minh đi kèm với nhiều thách thức đòi hỏi phải vượt qua đó là:

(i) Nhận thức – tư duy và tầm nhìn của người quản lý và người dân: Thách thức lớn nhất là thay đổi tư duy quản lý của các cấp lãnh đạo, thành công phụ thuộc rất nhiều vào việc các lãnh đạo ở cấp điều hành hiểu rõ vai trò của CNTT và làm sao để phát huy được việc sử dụng công nghệ này trong các hoạt động về chỉ đạo, điều hành. Tất cả các lãnh đạo và công chức trong các cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương phải nhận thức đúng và hiểu được tầm quan trọng của Chính phủ điện tử – Chính quyền điện tử… Công nghệ có thể đổi mới, nhưng người dân không thấy tầm quan trọng, không sử dụng, không ủng hộ, không quan tâm và không tham gia cùng chính quyền hay nhà quản lý và ngược lại, thì cũng chẳng thể tận dụng triệt để được lợi thế mà công nghệ có thể mang lại.

(ii) Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước với sự hỗ trợ của CNTT-TT nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ công: Thách thức là thay đổi tình trạng các cơ quan quản lý làm việc một cách độc lập theo các chức năng mà thiếu sự phối hợp có hiệu quả giữa các cơ quan như hiện nay.

(iii) Thủ tục hành chính còn nhiều và quy trình quản lý phức tạp cần phải được xem xét lại, đơn giản hóa và minh bạch.

(iv) Thách thức về chất lượng nguồn nhân lực: Con người ở đây phải có trình độ, năng lực, sử dụng thiết bị thông minh và có trách nhiệm.

  1. Thách thức từ cơ sở hạ tầng:

(i) Công nghệ thông tin – trang thiết bị, phần mềm sử dụng, kết nối mạng, an ninh thông tin, an ninh mạng được xem là quan trọng song vẫn còn nhiều khó khăn. Hạ tầng thông tin bao gồm: Hạ tầng không dây chưa phổ biến, các điểm truy cập công cộng, hệ thống thông tin hướng dẫn dựa trên Internet có thể tương tác giữa Chính phủ, doanh nghiệp và người dân còn nhiều hạn chế.

(ii) Cơ sở dữ liệu còn hạn chế: Đa dạng về dữ liệu song nhiều dữ liệu chưa thống nhất (nhận dạng, định tính, định lượng…) chưa sẵn sàng kết nối, trao đổi, chia sẻ, phối hợp và tính cập nhật yếu.

(iii) Năng lực cạnh tranh của các đô thị thấp, sự phát triển đô thị thiếu kiểm soát, thách thức về chất lượng đô thị và hạ tầng kỹ thuật đô thị không đáp ứng được : Ùn tắc giao thông, ngập úng đô thị, thiếu nước sinh hoạt, ô nhiễm môi trường…Nội dung của quy hoạch đô thị chưa đổi mới để làm cơ sở xây dựng thành phố thông minh.

(iv) Thiếu nguồn lực cho phát triển, chưa có một cơ chế mang tính đột phá – doanh nghiệp có sẵn sàng đầu tư các giải pháp mang tính công nghệ để cung cấp dịch vụ chính quyền sẵn sàng tham gia và cùng doanh nghiệp chia sẻ doanh thu…

  1. Thách thức từ phương pháp tiếp cận: Xây dựng đô thị thông minh lấy người dân làm trung tâm. Nhưng hiện nay việc xây dựng này hình như chủ yếu do các cơ quan quản lý nhà nước và các doanh nghiệp nghiên cứu, soạn thảo đề xuất (top-down)… chưa thấy có một cuộc điều tra từ nhân dân (bottom-up) xem họ muốn gì của thành phố mình đang sống. Chúng ta đang làm theo cách cũ từ trên xuống, mang tính áp đặt nhiều hơn và hiện đang có tính phong trào – hội chứng về thành phố thông minh. Mỗi địa phương hãy lấy ý kiến nhân dân xem họ cần gì và đề xuất ưu tiên vào lĩnh vực nào để cơ quan có thẩm quyền ghiên cứu, quan tâm đầu tư theo thứ tự ưu tiên vào lĩnh vực đó.

 

III. Quy hoạch hạ tầng kỹ thuật với thành phố thông minh

Thành phố thông minh đang là xu thế phát triển của thế giới và Việt Nam cũng không ngoại lệ. Trong đó, để xây dựng thành phố thông minh, điều đầu tiên và quan trọng nhất là công tác quy hoạch. Một số nội dung có liên quan đến quy hoạch hạ tầng kỹ thuật cần quan tâm nghiên cứu và bổ sung được đề xuất như sau:

  1. Cơ sở dữ liệu đô thị nói chung và hạ tầng kỹ thuật nói riêng: Cần phải sớm nghiên cứu, hướng dẫn lập cơ sở dữ liệu đô thị đặc biệt các dữ liệu về hạ tầng kỹ thuật đô thị trong đó lưu ý các dữ liệu về hiện trạng, các dữ liệu về dự báo tiềm năng phát triển và các dữ liệu tác động làm hạn chế phát triển (Biến đổi khí hậu, thiên tai, ô nhiễm môi trường….); Có cơ chế chia sẻ, cập nhật và kết nối thông tin.Các ứng dụng cho quản lý đô thị, quy hoạch.. dựa trên nền tảng thiết bị thông minh sẽ truy cập và sử dụng cơ sở dữ liệu này vì vậy xây dựng một hệ cơ sở dữ liệu lớn cho quy hoạch phát triển đô thị thông minh cần phải dặc biệt lưu ý việc này.
  2. Quy hoạch giao thông gắn kết với quy hoạch không gian đô thị và đất đai bao gồm: (1) Tổ chức mạng lưới giao thông hiệu quả nhất cho việc đi lại, hạn chế tiêu tốn năng lượng ( lựa chọn mạng lưới ngắn và thuận tiện; mạng lưới gắn với mô hình phát triển đô thị tập trung; tổ chức giao thông đô thị góp phần thúc đẩy phát triển giao thông công cộng..); (2) Tạo khả năng tiếp cận đến mạng lưới giao thông: Lựa chọn loại hình giao thông công cộng theo quy mô đô thị; Mạng lưới đường chính thuận lợi, đường phố đủ rộng để bố trí giao thông công cộng 2 chiều; lựa chọn vị trí điểm đỗ, bãi đỗ, bến đỗ hợp lý liên kết, kết nối các loại hính giao thông công cộng thông qua việc thúc đẩy phát triển đô thị (TOD).

Quy hoạch giao thông hướng tới giao thông thông minh: Mục tiêu của giao thông thông minh là chấm rứt được tình trạng tắc nghẽn giao thông, tích hợp nhiều loại hình giao thông và đáp ứng đi lại của người dân. Các tiêu chí đánh giá và phát triển giao thông thông minh có thể bao gồm: (1) Kết nối thông minh, (2) quản lý và điều hành thông minh, (3) tiện ích thông minh, (4) cảnh báo thông minh và (5) đi lại thông minh.

Như vậy quy hoạch giao thông cần lưu ý lấy Trung tâm quản lý giao thông là chính (vị trí, quy mô phải được xác định) để kết nối giao thông công cộng bằng xe bus, ta xi với  đường sắt đô thị, đường thủy (nếu có); hệ thống giám sát đường cao tốc, thu phí điện tử, đèn giao thông, điều khiển giao thông…. Qua hệ thống quản lý thông minh cung cấp cho người tham gia giao thông những thông tin kịp thời và chuẩn xác nhất để có thể đưa ra những phán đoán/quyết định việc sử dụng tuyến, loại hình giao thông và thời gian xuất hành hiệu quả.

  1. Quy hoạch thoát nước bền vũng ứng phó với biến đổi khí hậu: Dựa trên cơ sở dữ liệu đầy đủ về điều kiện tự nhiên đề xuất lựa chọn tần suất thiết kế, khống chế cao độ nền xây dựng tối thiểu hợp lý; xây dựng bản đồ ngập úng đô thị (bản đồ ngập úng hiện trạng và dự báo các khu vực ngập úng theo các kịch bản). Ngay trong các giải pháp quy hoạch đô thị phải bố trí các khu vực / dành chỗ để chứa nước – vùng ngập nước tự nhiên thay vì để nước tự do lấn chiếm không gian như hiện nay, một số khu vực có thể cho phép ngập lụt nhằm đảm bảo thoát lũ an toàn và giảm khối lượng san nền. Sử dụng các giải pháp bắt đầu từ quy hoạch sẽ tăng khả năng chống chịu và giảm thiểu đáng kể các rủi ro. Xác định các vị trí đặt trạm quan trắc tự động thông qua đó giám sát nguồn nước thải để báo về các trung tâm xử lý .


  1. Quy hoạch cấp nước hướng tới bảo đảm an ninh nước và cấp nước an toàn: Ngoài các nội dung truyền thống trong quy hoạch cần bổ sung xác định phạm vi hành lang bảo vệ nguồn nước (NĐ số 43/2015); xác định các vị trí quan trắc ô nhiễm nguồn; có các giải pháp bảo vệ nguồn nước mặt và nước dưới đất; có các giải pháp bổ cập nước ngầm;
  2. Quy hoạch cấp điện và chiếu sáng đô thị:
  3. a) Nguồn điện cho chiếu sáng đô thị, cho sinh hoạt sẽ ưu tiên dùng năng lượng mặt trời, năng lượng gió, năng lượng tái tạo. Các ngôi nhà, tòa nhà sẽ dùng vật che bên ngoài hoặc trên nóc nhà và công trình bằng hệ thống pin mặt trời để thu năng lượng sử dụng cho chính công trình.
  4. b) Chiếu sáng thông minh là chiếu sáng sử dụng công nghệ điều khiển tác động vào nguồn sáng nhằm đạt được 2 mục tiêu (1) Nâng cao chất lượng chiếu sáng, làm thay đổi các chỉ tiêu ánh sáng của môi trường được chiếu sáng về độ rọi, độ chói, chỉ số thể hiện màu (CRI) và thẩm mỹ, (2) Tiết kiệm điện năng cho chiếu sáng. Hệ thống chiếu sáng thông minh mà trong đó hệ thống được điều khiển linh hoạt điều chỉnh độ sáng, điều chỉnh màu sáng phù hợp; cho phép tích hợp chiếu sáng với các chức năng của môi trường được chiếu sáng, tận dụng ánh tự nhiên và tiết kiệm năng lượng, an toàn nhưng vẫn đáp ứng nhu cầu của người sử dụng, chính vì vậy khi quy hoạch chiếu sáng đô thị cần lưu ý các nội dung quan trọng này.

 

  1. Kết luận

Thành phố thông minh đã và đang thành hiện thực. Mọi nỗ lực xây dựng thành phố thông minh có ứng dụng CNTT-TT là nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, cải thiện chất lượng phục vụ của chính quyền mặt khác việc nâng cao trách nhiệm của người dân với thành phố mình đang sống là rất quan trọng. Để xây dựng thành phố thông minh điều đầu tiên và quan trọng nhất bắt đầu từ công tác quy hoạch.

 

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 

  1. Đinh văn Hiệp (2017), “ Hệ thống giao thông thông minh trong đô thị” Nhà xuất bản Xây dựng
  2. Trung tâm thông tin, Bộ Xây dựng, “Tổng luận hệ thống giao thông đô thị thông minh” Hà Nội 7/2016
  3. Trần Kim Chung (2018), “ Vận dụng phương thức hợp tác công tư trong phát triển thành phố thông minh tại Việt Nam – Lý luận, thực trạng và giải pháp” Kỷ yếu hội thảo Phát triển đô thị thông minh và hợp tác công tư 6/2018.
  4. Lưu Đức Cường (2018), “ Đô thị thông minh – Quy hoạch đô thị hướng tới đô thị thông minh tại Việt Nam” Kỷ yếu Hội nghị khoa học chiếu sáng toàn quốc năm 2018.

Cũ hơn Mới hơn


Thông tin liên hệ

hỗ trợ trực tuyến
Để biết thêm thông tin về Khoa Kỹ thuật Hạ tầng và Môi trường đô thị
thông tin tuyển sinh
Bạn cần tìm hiểu thêm về các yêu cầu để nhập học, về học phí, về kiểm tra đầu vào?
các hoạt động sắp diễn ra
Các hoạt động và sự kiện sắp diễn ra sẽ được cập nhật tại đây. Đừng bỏ lỡ nhé!
Câu hỏi thường gặp
GIẢI ĐÁP MỌI THẮC MẮC
CỦA PHỤ HUYNH VÀ SINH VIÊN

* Thắc mắc của bạn sẽ được phản hồi trong 24h. Xin cảm ơn!